Haşim Sancar

Crypto… Yüzyılın casusluk skandalında İsviçre’nin rolü

derya ozgul, www.haberpodium.ch,isvicre'de is kurma, isvicre'de evlenme, Isvicre'e oturum hakki, isvicre'de iltica, isvicre egitim sistemi, www.haberpodium.ch. İsviçre gündemi, haberpodium, isvicre vatandasligi, isvicre haberleri, isvicre gezi rehberi, isvicre'de nereler gezilir, isvicre'de corona virus

Haşim Sancar

Yeşiller Partisi Bern Kanton Milletvekili

 

 

Kısaca söylemek gerekirse, casuslukta büyük bir casusluğun yapıldığının resmiyet kazandığı bir durumla karşı karşıyayız. İsviçre, bloklardan bağımsız, kalite ve güvencesinin yanında, barış görüşmelerine ve insan hakları anlaşmalarının yapılmasına aracılık ve ev sahipliği yaparak, kendisini uluslararası alanda tarafsız ve güvenilir kabul ettirmiş bir devlet. Bu nedenle, “Made in Switzerland” etiketi aynı zamanda da bir kalite ve garanti belgesidir.

Ne yazık ki son günlerde açığa çıkan gerçekler, İsviçre’nin, bağımsız ama bağlantılı olduğunu ve şimdiye kadar yarattığı güvene büyük bir balyoz indirdiğini göstermekte. Var olan güvenine koyu bir gölge düştü ve yapılan tahribatı gidermenin pek de kolay olmayacağı görünmekte.

isvicre'de is kurma, isvicre'de evlenme, Isvicre'e oturum hakki, isvicre'de iltica, isvicre egitim sistemi, www.haberpodium.ch. İsviçre gündemi, haberpodium, isvicre vatandasligi, isvicre haberleri, isvicre gezi rehberi, isvicre'de nereler gezilir

Son birkaç haftada kamuoyuna yansıdığı kadarı ile; İsviçre’de üretilen şifreli iletişim aletleri “Crypto” 1970’li yıllardan beri, ABD Gizli Servisi (CIA) ve Alman Gizli Servisi (BND) tarafından kontrol altında tutulduğu yönünde ciddi iddialar söz konusu. 280 sayfalık CIA ve BND imzalı belgeler, anonim olarak Kölnlü gazeteci Peter F. Müller’e gönderilmiş. O da bu yazıları Washington Post, Alman ZDF ve İsviçre televizyonunun ciddi yayın programı „Rundschau” gazetecileriyle uzun ve detaylı bir araştırma yaparak, konuyu iyi bir belgesel film ile kamuoyuna taşıdı.

Bu kontrol halen devam etmiyorsa en az 2018 yılına kadar CIA tarafından sürdürüldü.

Crypto nedir?

isvicre'de is kurma, isvicre'de evlenme, Isvicre'e oturum hakki, isvicre'de iltica, isvicre egitim sistemi, www.haberpodium.ch. İsviçre gündemi, haberpodium, isvicre vatandasligi, isvicre haberleri, isvicre gezi rehberi, isvicre'de nereler gezilir

Crypto bir şifreleme cihazı ve casusluğa karşı, şifresi zor çözülebilen veya çözülmemesi gereken, bir ülkenin askeri ve diplomatik alandaki iletişimini kurmada yardımcı olan teknik bir alettir.

Boris Hagelin ilk sahibi olarak bilinir. Oysa 50 hisse senedinden sadece 1’i onundur. Hisse senetlerinin %48’i Liechtenstein’da bulunan bir posta kutusu şirketinindir.

İkinci dünya savaşından beri bu aletleri teknolojik gelişmelere paralel olarak en modern yapıda, Zug Kantonu’nda İsviçre yapımı olarak üretilip, güvenli şifreli iletişim aracı olarak günümüze kadar 120 ülkeye satılmış. Satılan ülkeler arasında Türkiye de bulunuyor.

isvicre'de is kurma, isvicre'de evlenme, Isvicre'e oturum hakki, isvicre'de iltica, isvicre egitim sistemi, www.haberpodium.ch. İsviçre gündemi, haberpodium, isvicre vatandasligi, isvicre haberleri, isvicre gezi rehberi, isvicre'de nereler gezilir

1952 yılında kurulan Crypto, adı geçen gizli servislerle birlikte çalışması 1955’li yıllara kadar dayansa da, 1970 yıllarında Liechtenstein’daki aracı bir şirket kanalı ile Crypto’yu CIA ve BND birlikte gizli satın alınması ile başlar. Daha sonra, şifre makinesinde bıraktırdıkları bir açık kapı vasıtası ile başka ülkelere satılan Crypto’ların CIA ve BND tarafından kolayca dinlenebilme olanağını yaratılır. Burada söz konusu olan; “paramla, hem de benim için çok pahalıya gelen paramla, beni kolayca takip et.“ Buna literatürde dost kazığı ve keriz yerine konulma denilir.

Alınan bu Crypto’lar nerelerde ne zaman kullanıldı? Kullanılmadı ise neden kullanılmadı?

İşin uluslararası boyutunun bir kenara bırakarak, İsviçre’deki boyutunu ele almaya çalışalım.

Crypto el değiştiriyor

isvicre'de is kurma, isvicre'de evlenme, Isvicre'e oturum hakki, isvicre'de iltica, isvicre egitim sistemi, www.haberpodium.ch. İsviçre gündemi, haberpodium, isvicre vatandasligi, isvicre haberleri, isvicre gezi rehberi, isvicre'de nereler gezilir

1970 yılında Crypto’nun satılması veya CIA ve BDN tarafından satın alınarak ele geçirilmesi söz konusu olduğunda, Crypto’nun sahibinin oğlu buna karşı çıkar ve şirketin başına geçtiğinde ortamı temizleyeceğini söyler. Ancak, oğul Bo Hagelin New York’ta tam anlamıyla açıklığa kavuşturulamayan bir trafik kazasında yaşamını yitirir. Babasının tüm çabalarına karşın, bu kazaya neyin sebep olduğu ve kazanın nasıl olduğu tam anlamı ile ortaya çıkarılamaz. Evraktaki bilgilere göre, BDN bile bir suikast yapıldığından yola çıkıyor. Bu son engel de ortadan kaldırıldıktan sonra Crypto el değiştirir. CIA ile BND’nin eline geçer ve kazıklama işlemleri başlar. İşin cılkının çıkmasından dolayı BND 1993 yılında ortaklıktan ayrılır. CIA’nın ise, eğer bugün farklı teknoloji ile ilgilenen Crypto’da halen faaliyet göstermiyorsa, 2018 yılında ayrıldığı yönünde bulgulardan söz ediliyor.

Crypto’daki açık kapıda kimlerin haberi vardı?

İddialar oldukça ilginç ve ciddi. Eski bakanların konu hakkında bilgi sahibi oldukları bizzat CIA ve BND’nin tutanaklarında belirtiliyor. Oysa raporlarda adı geçerek, bilgi sahibi olduğu belirtilen ve bugün 79 yaşından olan,1989’den 2003 yılına kadar askeriyeden sorumlu Savunma Bakanlığı yapmış (Bundesrat) Kaspar Villiger, kesin bir dille, bilgi sahibi olduğunu reddediyor. Ama bir açık kapı bırakarak, kendisinin kendi gizli servisi tarafından belki yeterince bilgilendirilmemiş olabileceğini belirtiyor.

isvicre'de is kurma, isvicre'de evlenme, Isvicre'e oturum hakki, isvicre'de iltica, isvicre egitim sistemi, www.haberpodium.ch. İsviçre gündemi, haberpodium, isvicre vatandasligi, isvicre haberleri, isvicre gezi rehberi, isvicre'de nereler gezilir, isvicre'de corona virus
Kaspar Villiger

Söz konusu gelişme 1992 yılında, Crypto satış elemanlarından Hans Bühler’in İran’da casusluk suçlaması ile 9,5 aylık bir tutukluluk sürecinden sonra serbest bırakılmasının akabinde gelişmişti.

isvicre'de is kurma, isvicre'de evlenme, Isvicre'e oturum hakki, isvicre'de iltica, isvicre egitim sistemi, www.haberpodium.ch. İsviçre gündemi, haberpodium, isvicre vatandasligi, isvicre haberleri, isvicre gezi rehberi, isvicre'de nereler gezilir, isvicre'de corona virus
Hans Bühler

Bay Bühler, her zamanki gibi Crypto makinelerini satış amacı ile İran’a gitmişti. İran, İsviçre Crypto’sunun casusluğa açık kapı bıraktığını tespit veya tahmin eden Bühler’i iyi bir soruşturmadan geçirerek, serbest bırakılması için 1 milyon dolar ister. Parayı alman gizli servisi tedarik eder. Kamuoyu, şirketin bu parayı ödediğini sanır. Daha sonra Bühler’e susması için 250 bin frank verilerek işten atılır ve susturulur.

Bay Bühler’in, 1994 yılında kamuoyunda açık bir dille, aletlerin manipüle edilmiş olduğunu belirtmesi sonucunda, kendisine İsviçre Federal Polisi (Bundespolizei) tarafından bir soruşturma başlatılır.

Bu nedenle, Crypto’nun yönetim kurulu üyesi olmasına karşın herhangi bir bilgisi olmayan ve Bakan Villigir’in de partisinden olan FDP’den 20 yıldan beri Ulusal Parlamentoda olan Georg Stucky, mayıs ayında yoğun bir sorguya çekilir. Daha sonra kızgın bir şekilde, Crypto müdürüne direktif vererek, firmanın gerçekten kime ait olduğunun söylemesini ister.

CİA raporu, Bay Stucky’in daha sonra Bakan Villiger’e gittiğini belirtiyor (ki bunu Villiger’in kendisi de bugün tasdikliyor). Raporda, Bakan Villiger’in kendisine “Aa sen şu Amerikalı şirketten olan kişi misin?” diye hitap ettiği belirtiliyor. Bakan Villiger söz konusu görüşmede bu konunun konuşulmadığını, 89 yaşında olan Bay Stuckz ise olayı hatırlamadığını söylüyor.

1994’te İsviçre “Rundschau”programına anonim açıklamalarda bulunun eski bir Crypto çalışanı, şirkette birçok evrak topladığını, 1977’de işten ayrılarak bunları savcılığa verdiğini ifade ediyor. Ancak, tanıdığı savcı daha sonra kendisini arayarak, şefi tarafından engellendiğini ve maalesef bir şey yapamayacağını belirttiğini söylüyor.

Peki, 1994’deki soruşturmanın dosyası nerde?

isvicre'de is kurma, isvicre'de evlenme, Isvicre'e oturum hakki, isvicre'de iltica, isvicre egitim sistemi, www.haberpodium.ch. İsviçre gündemi, haberpodium, isvicre vatandasligi, isvicre haberleri, isvicre gezi rehberi, isvicre'de nereler gezilir

Maalesef, dosya 1994’ten beri kayıptı. Federal arşivde de yoktu. Dosyanın 1994’te kayıp olduğunu, ben bile o zamanlar gazetelerden okuduklarımdan anımsıyorum. Tesadüfe bakın ki, kamuoyundaki tartışmalar ve eleştirilerden dolayı dosya, 25 yıl sonra bir sığınaktan “ben buradayım” diye seslendi!

Anlaşılan, beton sığınak federal arşivden daha güvenli. Dosya tam mı, halen gerçek belgeleri mi barındırıyor? Haklı olarak bu soruları soruluyor.

Partiler ne düşünüyorlar, ne dediler?

isvicre'de is kurma, isvicre'de evlenme, Isvicre'e oturum hakki, isvicre'de iltica, isvicre egitim sistemi, www.haberpodium.ch. İsviçre gündemi, haberpodium, isvicre vatandasligi, isvicre haberleri, isvicre gezi rehberi, isvicre'de nereler gezilir, isvicre'de corona virus

Konu basına yasayınca, SP ve Yeşiller’in yanında, sağ partilerden SVP ve FDP de, konunun geciktirilmeden ve şeffaf bir şekilde araştırılıp kamuoyuna açıklanmasından yana olduklarını belirtip, bir araştırma komisyonuna yeşil ışık yakıyorlardı.

CVP Parti Başkanı ve Ulusal Parlamenter, Gerhard Pfister’ın kendisi de Crypto’un üretildiği Zug Kantonu’ndan. Pfister, konu ile ilgili bir araştırma komisyonun kurulmasına başından beri karşıdır.

Bazı dikenli diller, kendisinin Zug Kantonu’ndan gelmesinden dolayı, çevresinden bazı kişileri “casusluğun casusluğuna” bulaşmış olabileceğini bildiği için böyle davrandığını belirtiyorlar.

Bakanların tavrı

isvicre'de is kurma, isvicre'de evlenme, Isvicre'e oturum hakki, isvicre'de iltica, isvicre egitim sistemi, www.haberpodium.ch. İsviçre gündemi, haberpodium, isvicre vatandasligi, isvicre haberleri, isvicre gezi rehberi, isvicre'de nereler gezilir, isvicre'de corona virus,,Crypto skandali

Crypto ile ilgili son gelişmeleri aslında Federal Hükümet Kasım 2019’den beri bilmekte. Konuyu araştırması için, SP’li ve eski Federal Mahkeme üyeliği yapmış emekli hukukçu Niklaus Oberholzer görevlendirildi. Eski Bakan Villiger’in, konu hakkında eskiden bilgisinin olmadığını iddia etmişti.

Şubat ortalarında, askeriyeden ve gizli servisten de sorumlu Savunma Bakanı Viola Amherd’in  (CVP) Federal Hükümet’e gönderdiği gizli bir yazı basına sızdı. Bakan Amherd yazısında, “elde olan dosya ve evraklara göre eski Bakan Villiger’in konu hakkında bilgisi olduğu görülmektedir“ diyor.

1987 ile 1999 yılları arasında, kendi partisinden (CVP) bakanlık yapmış meslektaşı Arnold Koller hakkında ise, ellerindeki belgelerde isminin geçmediğini belirtiyor.

Ancak bu açıklamadan üç gün sonra, Adalet Bakanı Karin Keller-Sutter, CVP’li eski Bakan Arnold Koller’ın da konuya bulaştığını iddia eder. Bay Koller, bugün 87 yaşında ve konuyu anımsamadığını söylüyor.

Yeni bir iz de, yine eski bakanlardan FDP’li Jean -Pascal Delamuraz ile CVP’li Flavio Cotti’in de konuya bulaştıkları yönünde.

Bu arada, İsviçre’nin eski gizli servis şeflerinden Peter Regli ve Markus Seiler’ın isimleri de bu işe bulaşanlar arasında geçmekte (ikisi de FDP’li).

Bay Seiler, bugün Dışişleri Bakanlığında Genel Sekreterlik görevini yürütürken, gizli servisteki çalışmalarından dolayı sicili oldukça kabarık olan tartışmalı bir isim.

Anlaşılan kimin eli kimin cebinde belli değil.

Son gelişmeler

Son alınan bilgilere göre, (1 Mart 2020 tarihli Sonntagszeitung) Ekonomi Bakanlığı’nın, sahte bilgi verilerek ihracat izni almasından dolayı, Crypto şirketi hakkında ceza yasasına dayanılarak bir şikâyette bulunması söz konusu. Savcılık, dava dilekçesinin henüz çok yeni olmasından dolayı inceleyemediğini ve dolayısıyla bir dava açamadığını belirtiyor.

2 Mart gazeteleri de, İsviçre ordusunun da Crypto’nun CIA ve BND tarafından kontrol edildiğini bildiğini belirtiyorlar. Başka ülkelerin güvenli konuşmalarını takip edebilmek için, cihazlarda bir kapının açık tutulmasının İsviçre ordusunun bilmesine karşın, yine de casusluk suçundan dolayı müdahale etmediği belirtiliyor. Ancak İsviçre ordusunun kendisi güvenli (açık kapısı olmayan) Crypto cihazları alır.

isvicre'de is kurma, isvicre'de evlenme, Isvicre'e oturum hakki, isvicre'de iltica, isvicre egitim sistemi, www.haberpodium.ch. İsviçre gündemi, haberpodium, isvicre vatandasligi, isvicre haberleri, isvicre gezi rehberi, isvicre'de nereler gezilir, isvicre'de corona virus,,Crypto skandali

Konu Ulusal Parlamento’da (Nationalrat) daha da tartışılacağa benziyor. Parlamento Bürosu (Parlamento Başkanı ve diğer parti temsilcilerinden oluşur), konunun Denetleme Komisyonu, gizli servisi denetleyen delegasyonu (GPKDel) tarafından araştırılması önerisinde bulundular. Sağ partilerin, konu basına yansıdığında, konuyu tüm boyutları ile açığa çıkarma yaklaşımları süreç içeresinde biraz dumura uğramış gibi görünüyor. Yeşiller ve SP ise, bir araştırma komisyonunun (PUK) kurulmasını isterlerken, konu ile ilgili parlamenter oylamanın yapılması için yasa önerisi girişimde bulundular.

Yeşiller grup Başkanı Balthasar Glättli, Denetleme Komisyonu’nun konuyu uzun bir süreden beri, yani henüz basına yansımadan, bilmesine karşın araştırmaya başlamadığını eleştirerek, bir araştırma komisyonunun kurulması yönünde baskı yapıyor.

Bu arada Denetleme Komisyonu, Federal Hükümet’in bir araştırma için görevlendirdiği eski Hakim Obeholzer’in kendisine raporu vermesini isteyip, Federal Hükümeti devreden çıkarttı.

Sağ partiler; “denetleme komisyonunun araştırmasını yeterli bulmazsak yeni bir araştırma komisyonu kurabiliriz“ tesellisi ile yine konuyu sulandırılarak, nesnenin kumda kaybolmasını amaçladıkları kanısı uyanıyor insanda.

Denetleme Komisyonu ile Araştırma Komisyonun arasındaki fark

isvicre gündemi, isvicre gündem, pusula isvicre, post gazetesi isvicre, isvicre haberleri, isvicre, www.haberpodium.ch

Parlamenter Araştırma Komisyonu,Parlamento’nun sadece çok özel durumlarda ve sadece bir konu ile geçici ve hemen hemen sınırsız olanaklarla donattığı ve tüm parti temsilcilerinin yer aldığı bir komisyondur. Denetleme Komisyonu ise, partilerin güçlerine orantılı olarak temsil edildikleri, sürekli ve tüm denetleme konuları ile Hükümeti bile denetleme yetkisine sahip komisyondur.

Yetkiler konusunda iki komisyon arasında fazla bir fark yoktur. Ancak, Denetleme Komisyonu araştırmasını daha çabuk sonuçlandırabilirken, Yeşiller grup Başkanı Balthasar Glättli’nin dediği gibi, Araştırma Komisyonu’nun hem olanakları daha fazla hem de daha derine inme olanağı bulunmakta. Çünkü tek konu ile ilgilenecektir.

 

Etiketler
devam etmek için tıklayın

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı